Østfold NKP

Dramaet ved Kroksund

For at leserne skal få en følelse av den intense spenninga og dramatikken som kunne oppstå i forbindelse med flyktningetransportene, har vi tatt med et avsnitt fra Ragnar Ulsteins bok om flyktningerutene i Østfold. 3*)
Det har kommet to lastebiler med omlag 40 flyktninger fra Oslo. De har møtt kurerer og losen som skal føre dem over grensa. De har imidlertid fått vite at Grepo og grensepolitiet snuser i området, og diskuterer hvilken rute de skal velge:

"Torkel Fornes sa tvert nei til planen. Den sjansen vil han aldri ta, å kjøre alle disse folka forbi krysset ved Kroksund. Her hadde av og til grensepolitiet vaktposter. Det skulle vere to man postert ved Kroksund. To var også postert i Hemnes, i Trøgstad og på Ørje. Den ene av Grepo-mennene i Ørje var fallen i kamp med Knut Mathiesen tidligere på kvelden.
Ole Burås kjørte ofte forbi krysset ved Kroksund til og frå arbeid, og hadde ikkje sett noe farlig der det kunne stemme. Gestapofolka var særleg opptatt av å kontrollere trafikken ved ferja som gikk over sundet. Så Burås meinte at en trygt kunne kjøre. Han ville nødig ta dette svære følgjet med alle slags folk inn over skogen. Dei diskuterte dette fram og tilbake og vart ikkje samde.
Torkel Fornes rusla bort til sjåføren frå Oslo: Var det så at dei hadde planlagt å kjøre om Kroksund? - Ja, Burås meinte at det ikkje var farleg. Å, det kunne vere farleg nok. Sjåførane Ragnvald Thoresen og Felldal sa at dei nødig kjørte lenger, helst ville dei rå til at ein kjørte flyktningane tilbake til Oslo. Men vakten meinte at slik situasjonen var, måtte ein ta sjansen og køyre dei mot grensa. Det vart ein heit diskusjon, og ikkje råd å bli samde.
Bjarne Eidsvold meinte at når ein erfaren skogsmann som Ole Burås sa at det var for blautt i skogen, fekk ein høyre på han. Men Torkel holdt på sitt og fråsa seg alt ansvar om dei skulle velje landevegen. Ein kurer i følgjet, Marit Nesse, sa at ho hadde gått til fots strekningen over skogen til grensa og visste kva det var. Og den vegen ville ho ikkje gå dersom koner og barn skulle vere med. Diskusjonsemnet var velkjend for alle losar i Norge - skulle dei ta den tunge, trygge ruta over skog og fjell, eller den lette, utrygge ruta på vegen?

Historien fortsetter her